CENAP ŞAHABETTİN (1870-1934)

 

   Manastır’da ,1870 yılında doğan Cenap Şahabettin, babası Plevne’de şehit düşünce annesiyle birlikte İstanbul’a gelir. Askeri Tıbbiye’yi bitirir. İlk gençlik yıllarında Muallim Naci’nin etkisinde klasik edebiyat tarzında şiirler yazar. Eğitimine devam etmek için gittiği Paris’te Fransız Edebiyatı’yla tanışır. Böylece edebiyatımıza yeni ufuklar açan , yeni bakış açıları getiren önemli bir isim olur.

   İstanbul’a döndükten sonra çeşitli dergilerde adını duyurmaya başlayan Cenap Şahabettin, daha sonra Servet-i Fünûn topluluğuna katılır. ‘Sözcüklerle yapılmış resimdir.’dediği şiir, onun için gerçeklerden   kaçış, bir hülya alemidir.Sembolist bir anlayışın egemen olduğu şiirlerinde Servet-i Fünûn anlayışının genel bir yansıması olan nazmı nesre yaklaştırma ve musiki belirgin bir şekilde kendini gösterir.

    Cenap Şahabettin şiirlerinde güzelliğin peşindedir. Toplumsal kaygıları yoktur. O, bireyin mutluluğunun peşinde koşar.Sembolizm’ in yanı sıra Parnasizm’ in etkilerini taşıyan şiirlerinde aruz veznini  kullanır.Batı edebiyatı’ nın  nazım biçimlerinden serbest müstezat ve soneyi kullanan şair ‘kulak için uyak’ anlayışıyla yeni biçim arayışına girer.

    ‘Sanat için sanat’ anlayışının yanı sıra kullandığı dil ve dil konusundaki görüşleriyle yaşadığı dönemde pek çok şair ve yazardan farklı düşünmüş, ısrarla Osmanlıcanın öneminden ve gerekliliğinden söz etmiştir.Bu nedenle bol tamlamalarla dolu, ağır bir dili vardır.

   Şiirlerinin yanında gezi yazıları, makale ve özdeyişleri, oyunları ve incelemeleri vardır. Düzyazılarında nükteli, süslü bir anlatımı vardır.

Eserleri

 

Şiir

Tâmat, Seçme Şiirler ,Bütün Şiirleri

 

Gezi yazıları

Hac Yolunda, Avrupa Mektupları, Âfâk-ı Irak

 

Makale ve Özdeyişler

Evrak-ı Eyyam,Nesr-i Harp,Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sözleri

 

Oyunları

Körebe,Yalan ,Küçük Beyler

 

Eserlerinden Örnekler

 

Elhân-ı Şitâ

Bir beyaz lerze,bir dumanlı uçuş,

Eşini gaib eyleyen bir kuş

                         gibi kar

Geçen eyyâm-ı nevbahârı arar

Ey kulûbun sürûd-u şeydâsı

Ey kebûterlerin neşideleri

O bahârın bu işte ferdâsı

Kapladı bir derin sükûta yeri

                          Karlar

Ki hamûşâne dembedem ağlar

Ey uçarken düşüp ölen kelebek

Bir beyaz rîşe-i cenâh-ı melek

                            gibi kar

Seni solgun hadîkalarda arar

 

Yekâzat-ı Leyliye

Gel bu akşam da serbeser , güzelim

İhtizazat-ı leyli dinleyelim:

Tâ uzaklarda işte bir piyano

Taze parmakların temasıyla

Ağlıyor bir hazan havasıyla

Dinle,ey yârim,işte ağlayan o

Gecenin ka’r-i pür sükûnunda

Zulmet-i ebkemin derununda

………….

Dinle ey rûhum işte ağlayan o…

 

Özdeyişleri’nden

‘Güzel söyleyeceğinden emin değilsen sus!’

‘Yazısı ile okuyucusunu yükseltmeyen yazar,ancak bir kâtiptir.’

‘Yüksek tepelerde hem yılana, hem kuşa rastlayabilirsiniz; fakat

biri   sürünerek, öteki  uçarak yükselmiştir.’

‘Köhne fikirler paslanmış çivilere benzer, söküp atmak çok güçtür.’

‘Karnı açlardan ziyade kalbi açlara acırım.’

‘Yalnız kendi nefsini düşünerek dost arayan, hizmetçi arıyor demektir.’

                            Hazırlayan:Hilâl Erboyacı